Barwa i tradycja 9 pułku strzelców konnych

9 pułk strzelców konnych był formacją jezdną powstałą w X 1921 r. Po okresie stacjonowania w charakterze jazdy dywizyjnej na Tereni DOK IX. W trakcie pierwszych lat istnienia uzupełniono stany i uporządkowano organizację pułku. W latach 1921-1924 był on pułkiem jazdy dywizyjnej. Po reorganizacji pułków strzelców konnych w samodzielne oddziały, 24 V 1924 pułk przechodzi do garnizonu Grajewo i Osowiec na teren DOK III.
    W okresie międzywojennym pułk bierze aktywny udział w życiu społecznym i kulturalnym na terenie powiatu i miasta. Wyrazem dobrej współpracy z miejscową ludnością było m.in. ufundowanie pułkowi przez Związek Ziemian powiatów Szczuczyn i Kolno sztandaru, którego uroczyste wręczenie odbyło się 27 IX 1928 roku. Święto Pułkowe obchodzono w dniu 29 czerwca, w rocznicę walk stoczonych przez I dywizjon 2 psk w 1920 roku. Po usilnych staraniach w 1936 roku rozkazem MSWojsk. 9 psk otrzymuje imię gen. Kazimierza Pułaskiego.
    Z grajewskich koszar wyruszył również na swój ostatni szlak bojowy w ramach kampanii wrześniowej 1939 r. Początkowo pułk prowadzi działania rozpoznawcze i osłonowe oraz bierze udział w potyczkach nadgranicznych w rejonie Stawiski – Szczuczyn – Grajewo. W dniu 4 IX dwa szwadrony pułku uczestniczą w całodniowym wypadzie Podlaskiej BK na terytorium Prus Wschodnich. Następnie pułk prowadząc działania rozpoznawcze cofa się wraz z Brygadą na południe. W dniach 8-10 września walczy w rejonie Broku i Ostrowi Mazowieckiej oraz rozpoznaje w kierunku Małkini. W dniach 12-13 września dochodzi do konfrontacji z XIX Korpusem Pancernym Guderiana. W rejonie Ciemne – Domanowo pułk stacza najcięższą i najkrwawszą ze swoich bitew. Pułkowi udaje się uniknąć okrążenia i dotrzeć w rejon Puszczy Białowieskiej, skąd nadal w ramach Podlaskiej BK cofa się na Polesie. 19 września na Wołyńskim Polesiu 9 psk wchodzi w skład SGO “Polesie” gen. Kleeberga. Od 3 do 5 października pułk bierze udział w ostatniej bitwie kampanii wrześniowej pod Kockiem. Wraz z innymi oddziałami Podlaskiej BK stanowi północną osłonę Grupy i w rejonie Wróbliny Starej i Nowej toczy ciężkie walki z oddziałami nadchodzącej niemieckiej 29 DPZmot. Pułk kapituluje w dniu 6 X 1939 r.
    W okresie okupacji niemieckiej struktury AK obwodu Grajewo przyjęły nazwę 9 pułku strzelców konnych AK. Pułk ten w ramach Akcji „Burza” zgrupował się na bagnistych terenach bagien biebrzańskich w okolicach Rajgrodu. W związku z postępem linii frontu w dniach 8-9 IX 1944 stoczył z próbującymi go rozbić oddziałami niemieckimi jedna z największych bitew partyzanckich okręgu białostockiego AK. W wyniku tej bitwy zgrupowanie przestało formalnie istnieć, część żołnierzy poległa, część przebiła się przez pierścień okrążenia w rodzinne strony, część natomiast przebiła się przez linię frontu na Biebrzy i została następnie wcielona w szeregi Wojska Polskiego.
    W okresie powojennym mimo niesprzyjających uwarunkowań społeczno – politycznych byli żołnierze 9 psk i 9 psk AK starali się kultywować jego tradycje. Zmiany ustrojowe lat 90-tych umożliwiły im powołanie do życia Klubu Byłych Żołnierzy 9 PSK i 9 PSK AK, którego zbiory stały się zaczątkiem Izby Pamięci Ziemi Grajewskiej, a obecnie stanowią część zbiorów Grajewskiej Izby Historycznej.
    Wystawa poświęcona 9 pułkowi strzelców konnych składa się plansz tematycznych poświęconych poszczególnym elementom barwy i tradycji 9 psk oraz aspektom funkcjonowania i historii pułku. Całość uzupełniają różnorodne eksponaty, na które składają się m.in. elementy oporządzenia, umundurowania i uzbrojenia polskiego kawalerzysty, dokumenty i zdjęcia dotyczące pułku, jego żołnierzy i kadry oficerskiej. Wśród nich do najciekawszych należą: rogatywka chorążego w barwach 9 psk z 1939 r., naramienniki st. wachm. 9 psk, łyżka z pułkowej zastawy stołowej należąca do płk. T.Falewicza – d-cy pułku, flou zawodów konnych i żetony nagrodowe, korespondencja z obozów jenieckich, kopia sztandaru 9 psk oraz kopia sztandaru legionu Pułaskiego ufundowana przez Polonię ze stanu New Jersey w USA. Całość uzupełniają manekiny rekonstruujące umundurowanie i oporządzenie szeregowca kawalerii we IX 1939 r. oraz partyzanta 9 psk AK.
    Już niedługo całość uzupełnią ramki multimedialne prezentujące m.in. fragment kroniki filmowej z 1936 r. z uroczystości wręczenia pułkowi kopii sztandaru legionu Pułaskiego w 1936 r. oraz zdjęcia indywidualne żołnierzy i oficerów pułku.
Serdecznie zapraszamy do osobistego zapoznania się z wystawą.